Mae aelodau o dîm Iechyd Meddwl YDG Cymru a’r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Atal Hunanladdiad ac Ymchwil i Hunan-niwed wedi cyhoeddi astudiaeth newydd sy’n archwilio’r perthnasoedd rhwng hunanladdiad, gwahardd o’r ysgol ac absenoldeb parhaus, gan ganfod bod disgyblion a gafodd eu gwahardd o’r ysgol 2.3 gwaith yn fwy tebygol o farw trwy hunanladdiad na’r rhai na chafodd eu gwahardd, ar ôl addasu ar gyfer ffactorau risg eraill y gellid eu cofnodi yn y data.
Wedi’i gyhoeddi yn y Journal of Affective Disorders, archwiliodd yr astudiaeth garfan fawr a gynhaliwyd yng Nghymru y cysylltiad rhwng absenoldeb a gwahardd o’r ysgol, a hunanladdiad ymhlith dros 580,000 o ddisgyblion a fynychodd ysgolion yng Nghymru rhwng 2012 a 2019. Canfu’r astudiaeth gysylltiad ystadegol arwyddocaol rhwng gwahardd o’r ysgol a’r risg o hunanladdiad, tra nad oedd absenoldeb parhaus yn dangos cysylltiad ystadegol arwyddocaol. Roedd ffactorau risg allweddol ar gyfer hunanladdiad yn cynnwys bod yn wryw a chael hanes o hunan-niweidio, anhwylderau iechyd meddwl, anhwylderau’r sbectrwm awtistiaeth, neu ddefnyddio cyffuriau.
Pwysleisiodd yr astudiaeth bwysigrwydd cefnogaeth hirdymor, wedi’i thargedu ar gyfer myfyrwyr sydd wedi’u gwahardd, gan annog ysgolion i ddefnyddio data presenoldeb fel dangosydd cynnar posibl o anghenion seicogymdeithasol heb eu diwallu.
Dywedodd Margaret Digou, yr awdur cyntaf, “Mae ein hastudiaeth yn dangos bod gwahardd o’r ysgol yn gysylltiedig â risg uwch o ymddygiadau hunanladdol, gan awgrymu y gallai presenoldeb gwael ac ymddygiad heriol adlewyrchu gofid sylfaenol. Gall adnabod yr arwyddion hyn helpu i nodi plant agored i niwed a allai elwa o gymorth ychwanegol. Mae angen ymchwil pellach i sefydlu a fyddai ymyriadau i leihau gwaharddiadau yn lleihau’r risg o ymddygiad hunanladdol.”
Dywedodd yr Athro Ann John, arweinydd yr astudiaeth: “Mae’r astudiaeth hon yn ein hatgoffa’n bwerus nad mater addysgol yn unig yw gwahardd o’r ysgol. Mae’n tynnu sylw at yr angen brys i leihau gwaharddiadau o’r ysgol ac i ddarparu cefnogaeth hirdymor, wedi’i thargedu i fyfyrwyr sydd wedi’u gwahardd — nid yn unig i ddiogelu eu lles unigol ac atal ymddygiadau hunanladdol ond hefyd i gydnabod y manteision dwys i gymdeithas pan fyddwn yn mynd i’r afael ag anghenion meddyliol a chymdeithasol dwys yn gynnar. Nid arfer da yn unig yw defnyddio data presenoldeb fel lens i nodi anghenion seicogymdeithasol heb eu diwallu mewn plant oedran ysgol; mae’n fuddsoddiad hanfodol mewn bywydau a dyfodol.