Gall iechyd meddwl gwael effeithio ar unrhyw un ar unrhyw gam o fywyd, ac mae’r blynyddoedd diwethaf wedi tynnu sylw at angen cynyddol a brys i ddeall ei achosion, ei ganlyniadau, a’i dueddiadau o ran achosion a rheolaeth yn well. Mae atgyfeiriadau at wasanaethau iechyd meddwl plant a phobl ifanc yng Nghymru wedi cynyddu’n sylweddol, gan danlinellu pwysigrwydd ymchwil amserol, sy’n seiliedig ar dystiolaeth i lywio polisi, gwella gwasanaethau a chefnogi ymyrraeth gynnar. 

Mae rhaglen ymchwil Iechyd Meddwl YDG Cymru, dan arweiniad yr Athro Ann John, yn canolbwyntio ar atal pryder, iselder, hunanladdiad a hunan-niweidio. Mae’r rhaglen yn cyd-fynd â dwy strategaeth ac ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gryfhau cymorth iechyd meddwl ac argyfwng drwy ailgynllunio gwasanaethau i wella atal, mynd i’r afael â stigma a hyrwyddo dull “dim drws anghywir”, gan sicrhau y gall pobl gael mynediad at y cymorth sydd ei angen arnynt lle bynnag y maent yn ceisio cymorth yn gyntaf. 

Mae’r tîm ymchwil yn gweithio i ddeall yn well y ffactorau sy’n effeithio ar iechyd meddwl plant a phobl ifanc, gan adeiladu ar astudiaethau blaenorol a archwiliodd gysylltiadau rhwng absenoldeb o’r ysgol, gwaharddiadau a diagnosis iechyd meddwl diweddarach. Drwy ddadansoddi data ar raddfa fawr, ar lefel y boblogaeth, nod y rhaglen yw nodi arwyddion rhybuddio cynnar a ffactorau risg, gan helpu gweithwyr proffesiynol i ymyrryd cyn gynted â phosibl a lleihau’r tebygolrwydd y bydd problemau’n cyrraedd pwynt argyfwng. 

Mae gan y rhaglen bartneriaethau cryf â sefydliadau iechyd meddwl a rhwydweithiau ymchwil blaenllaw. Yr Athro John yw Prif Ymchwilydd a Chyd-gyfarwyddwr DATAMIND, y Ganolfan Ymchwil Data Iechyd ar gyfer Iechyd Meddwl, ac mae’n arwain y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Atal Hunanladdiad ac Ymchwil Hunan-niweidio, sy’n cynnal Cronfa Ddata Gwybodaeth am Hunanladdiad-Cymru. Mae hi’n arwain y ffrwd waith gwybodeg yn y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl.  

Mae hunanladdiad yn parhau i fod yn bryder iechyd cyhoeddus byd-eang mawr ac yn un o brif achosion marwolaeth ymhlith pobl ifanc. Mae llawer yn wynebu heriau cymhleth sy’n cynyddu eu risg o hunan-niweidio ac ymddygiad hunanladdol. Drwy gydweithio rhwng ymchwilwyr, clinigwyr, llunwyr polisi a chymunedau, nod rhaglen YDG Cymru yw gwella atal, triniaeth a chefnogaeth i’r rhai sydd fwyaf mewn perygl.