Trosolwg
Mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi datgan mai newid hinsawdd yw’r bygythiad iechyd unigol mwyaf sy’n wynebu dynoliaeth, ac mae Adroddiad Gwyddoniaeth diweddaraf y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC) yn dod i’r casgliad:
“Mae’r dystiolaeth wyddonol gronnol yn ddiamwys: mae newid hinsawdd yn fygythiad i les dynol ac iechyd planedol. Bydd unrhyw oedi ychwanegol cyn gweithredu byd-eang cydunol ar addasu a lliniaru yn colli cyfnod byr sy’n cau’n gyflym o gyfleoedd i sicrhau dyfodol byw a chynaliadwy i bawb.”1
Mae Llywodraeth Cymru wedi ymateb i’r argyfwng hinsawdd â nifer o bolisïau allweddol, gan gynnwys Sero Net Cymru (2021-2025) a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (2015), â’r nod o adeiladu Cymru ‘lanach, gryfach a thecach’ dros y degawdau nesaf.
Gall polisïau hinsawdd sydd wedi’u cynllunio i leihau ein dibyniaeth ar danwydd ffosil achosi risgiau i rai sectorau, ond gallant hefyd gynnig cyfle i ddatblygu polisïau a all drawsnewid cymdeithas er gwell. Mae’n hanfodol, dros y ‘degawd gweithredu nesaf’, fod gan Lywodraeth Cymru fynediad at ddata a thystiolaeth o ansawdd uchel i: helpu i fonitro risgiau a chyfleoedd pontio sero net, sicrhau bod polisïau hinsawdd o fudd i’r gymdeithas gyfan, a helpu i flaenoriaethu cyllid tuag at yr atebion hinsawdd mwyaf -cost-effeithiol.
Bydd ein thema’n gweithio gyda Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid eraill i nodi meysydd blaenoriaeth a harneisio potensial data gweinyddol erfri’u dadanabod o fewn Banc Data SAIL. Byddwn yn cynhyrchu tystiolaeth a all lywio polisi a helpu Cymru i gyflawni trawsnewidiad teg a chynhwysol i sero net, lle mae cymdeithas a natur i gyd yn ffynnu.
Bydd ein rhaglen ymchwil yn canolbwyntio ar dri mater pwysig yng Nghymru:
- Effeithiau tywydd eithafol ar iechyd
- Risgiau a chyfleoedd pontio newid yn yr hinsawdd
- Cysylltiadau rhwng bioamrywiaeth, cydnerthedd ecosystemau ac iechyd.
Arweinir y thema ymchwil Newid yn yr Hinsawdd gan Arweinwyr Cyd-Academaidd, Rich Fry a Lucy Griffiths.
1 IPCC, 2022: Crynodeb i Wneuthurwyr Polisi. 2022.
Blaenoriaethau
Bydd ein rhaglen ymchwil yn canolbwyntio ar effeithiau digwyddiadau tywydd eithafol ar iechyd, risgiau a chyfleoedd y cyfnod pontio newid hinsawdd (gyda ffocws ar deithio egnïol a chynaliadwy) a chysylltiadau rhwng bioamrywiaeth, gwydnwch ecosystemau ac iechyd.
Byddwn yn edrych ar nodweddion demograffig-gymdeithasol ac iechyd pobl sy’n byw mewn ardaloedd llifogydd risg uchel, a sut mae cyfansoddiad y boblogaeth wedi newid gydag amser. Byddwn hefyd yn archwilio’r risgiau iechyd a lles tymor byr a hirdymor o ganlyniad i dymheredd cynyddol yng Nghymru, a’r posibilrwydd o fodelu’r canfyddiadau hyn i lywio datblygiad polisi yn y dyfodol.
Byddwn yn helpu Llywodraeth Cymru i fonitro’r risgiau a’r cyfleoedd pontio a allai ddeillio o bolisïau a gynlluniwyd i ddatgarboneiddio Cymru, gan ganolbwyntio’n benodol ar y ‘potensial’ ar gyfer teithio egnïol a chynaliadwy mewn cymunedau ledled Cymru.
Rydym hefyd wedi nodi sawl ffynhonnell data bioamrywiaeth/gwydnwch ecosystemau yng Nghymru y gellid eu cysylltu â data SAIL i ymchwilio i: nodweddion demograffig-gymdeithasol pobl sy’n byw yn yr ardaloedd mwyaf/lleiaf bioamrywiol/ecosystem wydn yng Nghymru; y ‘ddamcaniaeth bioamrywiaeth’ newydd; ac a yw tyfu i fyny mewn amgylcheddau bioamrywiol yn lleihau’r risg o alergeddau, asthma a chlefydau llidiol cronig eraill.
Prosiectau
Pellteroedd y mae plant yn byw o’r ysgol a’r potensial ar gyfer teithio egnïol/cynaliadwy ymhlith plant oedran ysgol yng Nghymru
Bydd y prosiect hwn yn archwilio’r pellteroedd y mae plant yng Nghymru yn byw o’u hysgolion a’u hysgolion agosaf er mwyn llywio polisïau ac ymyriadau trafnidiaeth egnïol a chynaliadwy. Byddwn yn cysylltu’r pellteroedd hyn ag ymddygiadau teithio a hunan-adroddwyd yn Arolwg Cenedlaethol Cymru (NSW) a’r Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion (SHRN) i ddiffinio trothwyon cerdded a beicio ar gyfer plant oedran ysgol gynradd ac uwchradd. Bydd gwaith yn y dyfodol yn ymgorffori nodweddion amgylcheddol, fel traffig, yr amgylchedd adeiledig, a diogelwch, er mwyn datblygu dealltwriaeth fwy realistig o allu plant i gerdded neu feicio i’r ysgol yng Nghymru a’r rhwystrau posibl y maent yn eu hwynebu.
Nodweddion demograffig-gymdeithasol, iechyd, addysgol ac amgylcheddol cymunedau llifogydd risg uchel, canolig ac isel yng Nghymru dros amser
Bydd y prosiect hwn yn cysylltu data risg llifogydd ffynhonnell agored ar lefel aelwydydd i ddata gweinyddol, iechyd ac amgylcheddol yn y gronfa ddata SAIL i archwilio proffiliau iechyd a demograffig-gymdeithasol pobl sy’n byw mewn ardaloedd llifogydd risg isel, ganolig ac uchel, a sut mae’r proffiliau hyn wedi newid dros amser.
Gwella dealltwriaeth o anghydraddoldebau poblogaethau yng Nghymru
Bydd y gwaith hwn yn defnyddio data demograffig a gweinyddol presennol a newydd i nodweddu poblogaeth Cymru i grwpiau economaidd-gymdeithasol, ar y cyrion ac agored i niwed o unigolion i gynorthwyo dealltwriaeth yn y dyfodol o anghydraddoldebau poblogaeth yng Nghymru.
Cyhoeddiadau
Cip ar Ddata: Archwilio effeithiau tywydd poeth ar feichiogrwydd ac iechyd newydd-anedig — astudiaeth MAGENTA
Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau cynnar a chynlluniau ar gyfer prosiect MAGENTA (IECHYD MAMAU A BEICHIOGRWYDD a GWRES DYRCHAFEDIG – https://magentaresearch.org/) prosiect ymchwil gwerth £2.2 miliwn a ariannwyd gan Ymddiriedolaeth Wellcome dan arweiniad Prifysgol Abertawe ac mewn partneriaeth â’r Kids’ Environment & Health Cohort yng Ngholeg Prifysgol Llundain. Nod cyffredinol y prosiect hwn yw darparu tystiolaeth ynghylch a yw amlygiad i dymheredd uwch yn ystod beichiogrwydd yn gysylltiedig â chanlyniadau iechyd niweidiol i’r fam a’r baban.
Cip ar Ddata: Teithio llesol i’r ysgol i blant yng Nghymru: Prosiect cysylltu data a dadansoddiad archwiliadol
Canfuwyd mai pellter, rhyw a chyfoeth teuluol yw’r prif ffactorau sy’n dylanwadu ar a yw plentyn yn cerdded neu’n beicio i’r ysgol, yn ôl ymchwil newydd a gynhaliwyd gan dîm Newid Hinsawdd YDG Cymru.