Ysgrifennwyd gan Ioana Filipas
Pe byddech chi wedi gofyn i mi flwyddyn yn ôl beth oedd ADR, byddwn i wedi codi fy ysgwyddau a symud ymlaen. Ddeuddeg mis yn ddiweddarach, nid yn unig rwy’n teimlo’n aruthrol o ysbrydoledig gan genhadaeth a gwaith ADR UK, cefais hefyd y cyfle anhygoel i gymryd rhan a bod yn rhan o’r tîm buddugol yn Datathon ADR UK 2025.
Sut wnes i gymryd rhan yn y datathon yn y diwedd?
Treuliais y flwyddyn ddiwethaf fel prentis ymchwil gyda Chanolfan Polisi Cyhoeddus Cymru. Fel rhan o’r cynllun hwn, rwy’n cael cwblhau dau leoliad gwaith o’m dewis gyda sefydliadau sy’n bwydo’n uniongyrchol i bolisi a gwneud penderfyniadau ar lefel y boblogaeth. O ganlyniad, wrth archwilio opsiynau lleoli, roedd hi’n naturiol cysylltu â’r tîm YDG yng Nghymru o ystyried fy niddordeb dwfn mewn data a’r mewnwelediadau gwerthfawr y gall eu datgloi i broblemau cymdeithasol cymhleth.
Fel rhan o fy lleoliad gwaith gydag YDG Cymru, cofrestrais ar gyfer y Data Collision: datathon ‘lle mae cymdeithasol yn cwrdd ag iechyd’, a gynhaliwyd cyn Cynhadledd ADR y DU 2025. Doeddwn i erioed wedi cymryd rhan mewn datathon o’r blaen, roeddwn i’n gyffrous iawn i gymryd rhan ac i herio fy hun. Yr hyn a ddilynodd oedd dau ddiwrnod (dwys) o amgylch bwrdd gyda’n gliniaduron ac yn gweithio ochr yn ochr â thîm o ymchwilwyr craff a chreadigol wedi’u cymell i roi eu gorau.
Taflu syniadau, gymnasteg feddyliol a bod yn ofalus iawn gan ystyried arloesi a phragmatiaeth
Canolbwyntiodd cwestiwn ymchwil Datathon ar y newidiadau a’r effeithiau cysylltiedig y mae pobl ifanc yn eu profi wrth gael mynediad at wasanaethau iechyd meddwl pan fyddant yn trosglwyddo o wasanaethau plant i wasanaethau oedolion. I fynd i’r afael â hyn, roedd gennym fynediad at setiau data synthetig yn dyblygu’r hyn a fyddai ar gael ym Manc Data SAIL. Gan ei fod yn gwestiwn eang, roedd gennym y rhyddid i ddewis pa mor benodol yr oeddem am fod yn ein dull gweithredu.
Dydd 1: y taflu syniadau anhrefnus wedi’i danio gan goffi a chacen
Yr her fwyaf ar y diwrnod cyntaf oedd penderfynu’n union beth fyddai ein cwestiwn ymchwil gan ystyried ein sgiliau a’n profiad unigol. Roedd yn rhaid i ni fod yn ofalus iawn gan ystyried llunio dull arloesol o fynd i’r afael â’n cwestiwn ymchwil a bod yn pragmatig ynglŷn â’r hyn oedd yn ymarferol o ystyried yr amserlen fer oedd gennym.
Dydd 2: y panig munud olaf a’r datgeliad mawr
Gyda meddyliau ffres (mwy ffres), cafodd diwrnod dau ddechrau addawol: roedd gennym ein cwestiwn ymchwil terfynol (a oedd yn canolbwyntio ar barhad gwasanaethau iechyd meddwl ar gyfer plant sy’n derbyn gofal), penderfynon ni ar y setiau data a’r newidynnau o ddiddordeb a dechreuais roi pecyn sleidiau at ei gilydd yn barod ar gyfer yr eiliad fawr o’r cyflwyniad i’r panel beirniadu, a oedd yn digwydd ymhen ychydig dros bum awr.
O ran y rhan cysylltu data fodd bynnag, fe wnaethon ni daro wal – ni weithiodd ein cysylltiad (naill ai oherwydd gwall yn ein dull/dadansoddiad neu oherwydd y ffaith bod y data a ddefnyddiwyd yn ddata synthetig cywirdeb isel nad yw i fod i gynhyrchu canlyniadau byd go iawn). Felly, ar gyfer ein cyflwyniad fe wnaethom ddewis canolbwyntio ar y cymhelliant dros ein cwestiwn ymchwil (i ddeall yn well sut mae plant sy’n derbyn gofal yn cael mynediad at wasanaethau iechyd meddwl sylfaenol), ei berthnasedd i’r cyd-destun Cymreig a blaenoriaethau polisi, a’n dull dadansoddol.
Wrth i amser hedfan heibio, safon ni o flaen y beirniaid yn rhedeg drwy ein sleidiau a’r stori roedden ni wedi treulio’r ddau ddiwrnod diwethaf yn ei chreu. Ar ôl trafod, roedden ni wrth ein bodd pan gyhoeddwyd mai ein tîm ni oedd yr enillydd. Fe wnaeth yr adborth a gawsom ar sut y llwyddom i amlygu’n glir y ‘pam’ y tu ôl i’n cwestiwn ymchwil fy atgoffa, mewn corwynt o syniadau wedi’u tanio gan gaffein a dim llwyddiant ynghylch data, fod gwerth allweddol data yn gorwedd yn y gallu i’w llunio mewn ffordd a all gael effaith wirioneddol ar bolisi, a all yn ei dro gael effaith enfawr ar lefel y boblogaeth.
Er ei fod yn ddwys ac ychydig yn fanig, trodd Datathon ADR UK allan i fod yn hynod werth chweil. Byddwn i’n ei argymell yn fawr i unrhyw un sydd am gamu allan o’u parth cysur a chysylltu â grŵp anhygoel o ymchwilwyr a dysgu ganddyn nhw.