Mewn Mewnwelediad Data newydd, mae Dr Ian Thomas o dîm ymchwil Tai a Digartrefedd YDG Cymru yn cynnal ‘archwiliad dwfn’ i ddigartrefedd gan ddefnyddio’r Set Data Camddefnyddio Sylweddau (SMDS), gan ganfod bod tuag un o bob pedwar o bobl sy’n cael mynediad at gymorth ar gyfer camddefnyddio sylweddau hefyd wedi profi digartrefedd.
Yn y Mewnwelediad Data, mae Ian yn archwilio’r ffyrdd posibl y gellid defnyddio’r set ddata i gynhyrchu tystiolaeth sy’n gysylltiedig â phrofiad digartrefedd wrth iddo groestorri â chamddefnyddio sylweddau. Mae’r dadansoddiad hefyd yn edrych ar raddfa ehangach ‘anfantais ddifrifol a lluosog’ yn yr SMDS, sef cyd-ddigwyddiad digartrefedd, gyda mathau eraill o anfantais—megis problemau iechyd meddwl a bod yn gysylltiedig â’r system cyfiawnder troseddol.
Mae canfyddiadau allweddol eraill o’r Cip ar Ddata yn cynnwys:
- Roedd gwahaniaethau rhywedd ac ethnigrwydd rhwng pobl a oedd wedi profi digartrefedd a phobl nad oeddent wedi profi digartrefedd yn fach iawn.
- Roedd pobl a oedd wedi profi digartrefedd yn fwy tebygol o fod wedi nodi problemau iechyd meddwl wrth gyrchu cymorth, ac mai defnydd o gyffuriau oedd eu prif sylwedd problemus.
- Roedd tuag un o bob pump o bobl a oedd wedi cael triniaeth ar gyfer camddefnyddio sylweddau yng Nghymru hefyd wedi nodi digartrefedd a phroblemau iechyd meddwl.
- Roedd atgyfeiriadau pobl sy’n profi digartrefedd i wasanaethau camddefnyddio sylweddau yn anghymesur o’r cynlluniau carchar / cymorth trosiannol wrth adael y system garchardai.
Dywedodd Ian Thomas, awdur yr astudiaeth a Chymrawd Ymchwil YDG Cymru, “Mae’r dadansoddiad hwn yn dangos y gorgyffwrdd rhwng digartrefedd a mathau eraill o anfantais ddifrifol, gan atgyfnerthu’r angen am gymorth cydlynol, traws-sector. Mae cynhyrchu cipolygon o’r fath yn cael ei rwystro yng Nghymru gan ffynonellau gwybodaeth cyfyngedig sy’n ymwneud yn benodol â digartrefedd. Felly mae gwneud defnydd gwell o ddata gwasanaethau cyhoeddus presennol, fel yr SMDS, yn hanfodol i gefnogi gwneud penderfyniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Gan ddechrau yn 2026/27, bydd Llywodraeth Cymru yn cynnal casgliad data cenedlaethol ar lefel achosion ar bobl a gefnogir gan dimau digartrefedd awdurdodau lleol. Mae’r casgliad hwn yn cynnig llwybrau newydd addawol ar gyfer polisi ac ymarfer sy’n seiliedig ar ddata yn y maes hwn. Fodd bynnag, mae pobl sy’n profi digartrefedd yn byw bywydau cymhleth, ac ni fydd pawb yn cysylltu â gwasanaethau digartrefedd yr awdurdod lleol. Drwy gysylltu setiau data fel yr SMDS â’r casgliad data newydd, gallwn ddechrau meithrin dealltwriaeth fwy cyfannol o brofiad pobl o ddigartrefedd yng Nghymru.”