Mae ymchwilwyr YDG Cymru wedi dechrau gwaith arloesol yn edrych ar y berthynas rhwng mesurau economaidd-gymdeithasol a chyrhaeddiad disgyblion, gan gysylltu am y tro cyntaf ddata Cyfrifiad 2011 a data addysg Cymru.

Hyd yma, mae ymchwilwyr sy’n defnyddio data addysg gweinyddol yng Nghymru wedi defnyddio statws prydau ysgol am ddim i blant fel mesur a phrocsi ar gyfer anfantais economaidd-gymdeithasol. Mae prydau ysgol am ddim ar gael i ddisgyblion y mae eu rhieni neu ofalwyr yn gwneud cais i’r awdurdod lleol amdanynt yn seiliedig ar feini prawf penodol. Er bod rhai beirniadaethau ynghylch defnyddio statws prydau ysgol am ddim, mae wedi bod yn ddangosydd defnyddiol i ddangos bod disgybl yn dod o gartref incwm isel.

O fis Medi 2022 ymlaen, bydd Llywodraeth Cymru yn dechrau gwneud prydau ysgol am ddim yn agored, gan ddarparu mynediad i bob plentyn ysgol gynradd, ni waeth beth fo’u cefndir erbyn 2024, mewn ymgais i fynd i’r afael â thlodi plant a sicrhau nad yw unrhyw blentyn yn llwgu. Heb ddefnyddio prydau ysgol am ddim fel mesur dibynadwy ar gyfer anfantais economaidd-gymdeithasol, mae’r tîm ymchwil yn archwilio data yng Nghyfrifiad 2011 i weld sut mae mesurau eraill sy’n dal amgylchiadau teuluol yn rhyngweithio â chyrhaeddiad addysgol.

Mae’r gwaith hwn yn adeiladu ar ymchwil flaenorol i ofyn cwestiynau fel: a yw prydau ysgol am ddim a mesurau eraill yn perfformio yn yr un modd i esbonio cyrhaeddiad? A yw’r perthnasoedd hyn yn amrywio neu’n parhau ar draws cyfnodau allweddol? Bydd y tîm yn defnyddio data Cyfrifiad 2011 a 2021 i ystyried patrymau arhydol amrywiol yn y data addysg, gan ganolbwyntio ar alwedigaeth, cyfansoddiad aelwydydd, dylanwad rhieni a mwy.